**Soort route:** Knooppunten, recreatief, natuur
**Richting:** Met de klok mee
Het oosten van Twente was een walhalla voor smokkelaars. Generaties lang verdienden bewoners van de grensstreek wat bij met het illegaal over de grens brengen van koffie, boter en kleding. Struiken en bosjes boden dekking. Tijdens deze route fiets je onder meer over de Vrijdijk, de grensweg tussen Nederland en Duitsland. Ook kom je langs een commiezenhut, een gedeeltelijk ondergrondse schuilhut, waar grenswachters door kijkgaten smokkelaars opspoorden.
Twente kende vroeger grote armoede, waardoor smokkelen voor veel gezinnen de enige bron van inkomsten was. De speciaal daarvoor aangestelde commiezen deden hun best om de smokkelaars op heterdaad te betrappen. Soms keken ze ‘toevallig’ de andere kant op. De route begint in Denekamp, een plaats omringd door bossen en natuurgebieden. Museum Natura Docet is het oudste natuurhistorische museum van Nederland, met een enorme collectie bijzondere dieren en fossielen. Hierna fiets je door Landgoed Singraven, met een park, arboretum en watermolen. Later gaat de route langs het klooster van de Franciscanessen van Denekamp, met een gemeenschap van zo’n 650 zusters. Toen rijkskanselier Bismarck de katholieke kerk eind negentiende eeuw als gevaar beschouwde, vertrok Moeder Anselma Bopp uit voorzorg met haar zusters naar een dorp aan de Nederlands-Duitse grens. Op de grens tussen Denekamp en Nordhorn staat een tolhuisje, waar de goederen werden ingeklaard die per boot de grens passeerden. Later fiets je over de Vrijdijk. Tot 1995 was dit een groene grensovergang, waar niemand mocht wonen. Hierdoor kreeg de natuur alle ruimte. Je komt hier langs een commiezenhut. Door bossen, heide en boerenland kom je uiteindelijk weer in Denekamp uit.
**Adresjes onderweg:**
Kijk op [Vrienden op de Fiets](https://www.vriendenopdefiets.nl) voor een logeeradres in de buurt.
- [Museum Natura Docet (Denekamp)](https://www.wonderryck.nl)
- [Landgoed Singraven (Denekamp)](https://www.singraven.nl)
- [Restaurant Watermolen Singraven (Denekamp)](https://www.watermolen-singraven.nl)
Routemaker: [Visit Twente](https://www.visittwente.nl/routes-Twente/fietsen-in-twente/260/smokkelroute-fietsen)
Foto’s: Ebbo Fraterman, Visit Twente
